پایگاه خبری قم نيوز 19 تير 1399 ساعت 21:25 http://qomnews.ir/news/90023/شنگول-منگول-کتاب-های-صوتی-کودک-نوجوان -------------------------------------------------- عنوان : از «شنگول و منگول» تا کتاب‌های صوتی کودک و نوجوان -------------------------------------------------- یکی از راه‌های مطالعه و خواندن کتاب که مورد توجه نسل امروز قرار گرفته است استفاده از کتاب‌ صوتی است. کتاب صوتی گزینه خوبی برای استفاده مفید از اوقاتی است که وقت کافی یا حوصله وافی برای ورق زدن و مرور سطر به سطر کتاب نداشته باشیم. متن : به گزارش قم نیوز مدال طلایی ترین لحظات کودکی ام را بر دقایقی می آویزم که دل در گرو داستان های ساده و جذاب و تصاویر رنگارنگ کتاب قصه هایم داشتم. هیچوقت از شنیدن داستان شنگول و منگول خسته نشدم گر چه پایانش را بارها مرور کرده بودم. همیشه منتظر بودم تا در انتهای یکی از داستان ها کلاغ بالاخره به خانه اش برسد. گاهی وقت ها دلم برای توپ سرخ و سفید و آبی تنگ می شود. در لا به لای دنیای شاعرانه بزرگسالی ام همچنان صد دانه یاقوت با دسته دسته خاطره هایش برایم خوش رنگ و شیرین است. دنیای ادبیات همواره از نخستین لحظاتی که آدمی چشم بر این جهان می گشاید، در بطن لالایی های مادرانه جوانه می زند و تا آخرین لحظه های حیات وی که در پرتو آیات قرآن به جان پناه امن قدسی عروج می کند انسان را همراهی می کند. ادبیات برای هر رده سنی از دریچه خاص سلیقه، درک و بنیان روانشناسی خاص همان سن وارد می شود تا بتواند مخاطب را همراه سازد و تأثیر مطلوب را بر فکر فرد بر جای گذارد. از نظر کارشناسان ادبی، ادبیات کودک و نوجوان که محدوده سنی سه تا 18 سال را در بر می گیرد نیز بر همین اساس شکل گرفته و در قالب گروه های سنی الف: ویژه رده سنی پیش دبستانی و سال اول دبستان، ب: ویژه رده سنی سال های دوم و سوم دبستان، ج: ویژه رده سنی سال های چهارم، پنجم و ششم دبستان، د: ویژه رده سنی هفتم و هشتم و نهم دبیرستان دوره نخست و هـ : ویژه رده سنی دهم، یازدهم و دوازدهم دبیرستان دوره دوم مشخص شده است. هر یک از این گروه های سنی از منظر روان شناسی و مبانی ادبیات کودک و نوجوان دارای ظرافت ها و ویژگی های خاص خود است که دشواری کار نویسنده را دو چندان می کند. سعید هاشمی شاعر و نویسنده کتاب های کودک و نوجوان می گوید: موفق بودن نویسنده در زمینه تولید آثار حوزه کودک و نوجوان در گرو استقلال قلم، مطالعه آثار این حوزه، کسب پیش زمینه غنی و توجه به نیاز های جدید کودکان و نوجوانان است. وی با بیان اینکه ادبیات برخی کشورها متکی به دولت یا متکی به ترجمه است اضافه می کند: ادبیات ایران نیز تا پیش از انقلاب اسلامی متکی به ترجمه بود ولی پس از انقلاب تاکنون مستقل رشد کرده است و وابسته به مسائل داخلی و خارجی نیست که این از مهم ترین نقاط قوت ادبیات ایران به شمار می رود. *نهادینه سازی سبک زندگی ایرانی-اسلامی با بومی گرایی در آثار ادبی سردبیر مجله سلام بچه ها بومی بودن آثار ادبی به ویژه در حوزه ادبیات کودک و نوجوان را از دیگر نقاط قوت ادبیات کشور می داند و اذعان می کند: ادبیات ایران، سرچشمه ادبی غنی و متکی به خود است و حوزه ادبیات کودک و نوجوان کشور نیز از غنی بودن ادبیات بزرگسال بهره یافته و از اساس ایرانی شکل گرفته است. هاشمی تصریح می کند: ایرانی گرایی در اشعار محمود کیانوش، هوشنگ مرادی و دیگر شاعران حوزه کودک و نوجوان موج می زند که این ریشه در بومی گرایی آثار دارد. وی بیان می کند: فرهنگ و هویت دینی و ایرانی باید با همین دقت نظر و قوت در آثار ادبی کودک و نوجوان حفظ شود تا سبک زندگی ایرانی-اسلامی که اساس هویت مردم ایران است درون آنان نهادینه شود. سردبیر مجله سلام بچه ها عنوان می کند: برخلاف ادبیات غنی ایران، ادبیات کشورهای عربی شباهت بسیاری به یکدیگر دارد چون زمینه ادبی غنی ندارند و اغلب از یکدیگر تأثیر می پذیرند. *بحران مالی گریبانگیر نویسندگان و ناشران است هاشمی که تا کنون 50 کتاب در زمینه کودک و نوجوان از او به چاپ رسیده است و به خوبی بر سطوح مختلف این عرصه اشراف دارد معتقد است نقطه ضعف بزرگی در حوزه ادبیات کودک و نوجوان ایران وجود ندارد و می گوید: تنها ضعف موجود در حوزه ادبیات کودک و نوجوان کشور، بحران مالی است که باعث شده برخی از ناشران و نویسندگان خود را از این عرصه کنار بکشند. ادبیات کودک و نوجوان بی شک از تأثیرگذارترین مؤلفه های رشد حیات فرهنگی کشور است، چرا که ذهن و شخصیت کودکان و نوجوانانی را شکل می دهد که در آینده ای نه چندان دور زمامداران عرصه های مختلف کشور در سطح خرد و کلان خواهند شد. گذشته از منصب های گوناگونی که آنان در بزرگسالی بر عهده خواهند گرفت این حقیقت نیز بسیار درخور توجه است که کودکان و نوجوانان امروز، سلول های بنیادین پیکر جامعه فردا یعنی خانواده ها را تشکیل می دهند. در حالیکه ظرفیت ها و چشم انداز های عرصه ادبیات کودک و نوجوان در کشور مثبت و رو به پیشرفت است روا نیست که بحران مالی سد راه این مسیر روشن شود. ورود دستگاه های برنامه ریز و فرهنگی کشور برای حل این بحران همانقدر ضروری است که سایر نیازهای کشور ضرورت دارد. *وضعیت ادبیات کودک و نوجوان در کشور ایده آل نیست حجت الاسلام غلامرضا حیدری ابهری نویسنده و محقق حوزه تعلیم و تربیت کودکان که تا کنون بیش از 100 کتاب در حوزه ادبیات کودک و نوجوان قلم زده است و بسیاری از آثار وی در جشنواره های مختلف از جمله جشنواره کتاب سال، رضوی، رشد و ... حائر رتبه شده اند می گوید: وضعیت ادبیات کودک و نوجوان در کشور با توجه به امکانات و ظرفیت های داخلی مقداری عقب است ولی نسبت به شرایط ایده آل خیلی خیلی عقب قرار دارد. وی ادامه می دهد: البته این عرصه ادبی نسبت به وضعیت گذشته ای که در ایران داشته است و همچنین با توجه به مسیری که طی کرده است هم از نظر کیفیت و هم کمیت آثار تولیدی خیلی جلو است. نویسنده برجسته حوزه ادبیات کودک و نوجوان اذعان می کند: تصویرگری آثار تولیدی این عرصه ادبی نیز در تمام جنبه ها پیشرفت کرده و با رشد قابل توجهی همراه بوده است. حیدری معتقد است افزایش آثار تولیدی در حوزه ادبیات کودک و نوجوان علت کاهش ضریب شاخص شدن اشعار یا داستان های این حوزه نسبت به گذشته است و می گوید: با توسعه علم و رونق صنعت چاپ، میدان تولید آثار ادبی در این حوزه بسیار شلوغ شده است و ویترین ها پر شده از آثار گوناگون و متناسب با انواع سلیقه ها که این مسئله، مخاطب را پیگیر جدیدترین تولیدات می کند و کمتر به او فرصت درجا زدن بر تولیدات قبلی را می دهد. *تأثیرگذاری آثار ادبی بیشتر شده است وی با بیان اینکه در گذشته نیز همه اشعار و داستان ها شاخص و ماندگار نمی شدند اضافه می کند: با گذشت زمان بسیاری از آثار ادبی دوره های گذشته فراموش شدند و تنها چند اثر باقی ماندند و اکنون هم گذر زمان مشخص می کند که کدام آثار ماندگار می شوند. نویسنده برجسته حوزه ادبیات کودک و نوجوان، گمانه زنی ها مبنی بر کاهش تأثیرگذاری آثار ادبی حوزه کودک و نوجوان نسبت به گذشته را فرضیه ای اشتباه می داند و ادامه می دهد: با کاهش تعداد آثار ادبی شاخص در این حوزه نمی توان نتیجه گرفت که تأثیرگذاری آثار کم شده است؛ این مسئله علل دیگری دارد. حیدری بیان می کند: تأثیرگذاری تولیدات ادبی عرصه کودک و نوجوان نه تنها افول نکرده است بلکه بعضاً با پیشرفت همراه بوده است. وی اضافه می کند: در گذشته ناشرهای تخصصی در حوزه کودک و نوجوان وجود نداشت ولی اکنون چندین ناشر تخصصی وجود دارد که عملکرد بسیار خوبی دارند و می توانند برای افزایش پیشرفت ادبیات کودک و نوجوان پرقدرت تر وارد شوند. *کودکان و نوجوانان برای مطالعه نیاز به تشویق دارند مجید ملامحمدی سردبیر مجله پوپک و جزو آن دسته از شاعران و نویسندگانی است که خوب بلد است با کودکان و نوجوانان سخن بگوید و دانه به دانه کلمات را در کشتزار ذهن آنان بکارد. تا کنون بیش از 150 اثر از وی به چاپ رسیده است و بیش از نیمی از آثار وی در جشنواره های کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، دفاع مقدس، مهدویت، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، حوزه علمیه و ... حائز مقام برتر شده اند. ملامحمدی در گفت وگو با خبرنگار فارس در قم با اشاره به کاهش سرانه مطالعه کودکان و نوجوانان کشور با حجمی از افسوس که در پس صدایش موج می زند می گوید: میزان کتابخوانی کودکان و نوجوانان کشور متأسفانه مطلوب نیست و این اتفاق بدی است. وی ادامه می دهد: علل مختلفی موجب کاهش میزان مطالعه کودکان و نوجوانان شده است که از جمله آن گرانی قیمت کتاب است و باید چاره ای برای آن اندیشیده شود. سردبیر مجله پوپک با بیان اینکه فرزندانِ امروز زیاد درگیر فضای مجازی هستند اضافه می کند: هجوم فضای مجازی بر دنیای افکار، خیال و ذهن بچه ها نیز از دیگر علل کاهش میزان مطالعه بین این قشر است. ملامحمدی بیان می کند: کودکان و نوجوانان برای روی آوری به کتابخوانی نیازمند تشویق هستند. راه هایی که در مدرسه و بیرون از مدرسه منجر به تشویق آنان به کتابخوانی می شود را باید آباد کرد. وی اذعان می کند: ترویج و تبلیغ کتاب های خوب از سوی مدرسه، رسانه ملی، خانواده و سایت های مختلف منجر به تشویق شدن کودکان و نوجوانان به مطالعه و در نتیجه روی آوری آنان به کتابخوانی می شود. *انس با کتاب شخصیت بهتری از کودک و نوجوان می سازد سردبیر مجله پوپک مأنوس شدن کودکان و نوجوانان با کتاب را مسئله ای مهم در راستای شکل گیری مناسب شخصیت آنان برمی شمارد و می گوید: کودکان و نوجوانان اگر با راهنمایی پدر، مادر، معلم و سایر بزرگتر ها کتاب های خوب تهیه کنند و با کتاب انس بگیرند شخصیت آنان با فرم بهتری شکل می گیرد چرا که کتاب دید آنان را روشن تر و خلق وخوی آنان را معطر می سازد. ذهن خلاق و متفکر کودکان و نوجوانان همیشه به دنبال موضوعات تازه است. عصر ارتباطات و فراگیری زوایای مختلف آن از دسترس کودکان و نوجوانان کنجکاو امروز دور نمانده و آنان بیش از دیگران این دنیای بکر و تازه را دریافته و با آن آشنا شده اند. تشویق این نسل پر جنب و جوش و فعال به کتابخوانی امر مشکلی به نظر می رسد که جذابیت و تازگی محتوا یکی از موارد مهمی است که باعث جذب کودکان و نوجوانان به سوی کتاب خواهد شد؛ از سویی هر یک از گروه های سنی از دیدگاه روان شناسی سنی و مبانی ادبیات کودک دارای لطافت های ذهنی و ویژگی های خاص خود است که تولید محتوای جذاب برای آنان نیازمند توجه به این ظرافت ها و در نظر گرفتن این مبانی است. یکی از راه های مطالعه و خواندن کتاب که مورد توجه نسل امروز قرار گرفته است استفاده از کتاب صوتی است. کتاب صوتی گزینه خوبی برای استفاده مفید از اوقاتی است که وقت کافی یا حوصله وافی برای ورق زدن و مرور سطر به سطر کتاب نداشته باشیم. اما آیا کتاب صوتی می تواند جای خواندن کتاب کاغذی را بگیرد؟ سمیه عالمی بانوی نویسنده و مدرس ادبیات داستانی که تا کنون چند داستان و مجموعه داستان گروهی ویژه رده سنی نوجوانان و بزرگسالان نوشته است و آثار وی در جشنواره های مختلف رتبه های ممتاز را از آن خود کرده اند در گفت وگو با خبرنگار فارس در قم می گوید: کتاب های صوتی ضرورت روند سریع سبک زندگی امروز و بی وقتی های متدوال این نوع زندگی است. *کتاب صوتی برای کودک و نوجوان جایگزین کتاب کاغذی نمی شود وی اظهار می کند: کتاب های صوتی اگر چه قهر کودک و نوجوان امروزی با کتاب را به آشتی مبدل می کند ولی برای این گروه سنی نمی تواند جایگزین کتاب کاغذی شود. وی ادامه می دهد: گروه سنی کودکان و نوجوانان برای درک مطلب به صورت کامل، نیاز به استفاده از چند حس به صورت همزمان دارند. کتاب های صوتی فقط حس شنیداری مخاطب را درگیر می کند در حالیکه کتاب های معمولی چندین حس را با هم درگیر می کند. مدرس ادبیات داستانی با بیان اینکه کتاب کاغذی علاوه بر اینکه امکان دیدن و لمس کلمات کتاب را برای کودک و نوجوان فراهم می کند بیان می کند: علاوه بر آن تصویر کتاب نیز در ارتقا درک مطلب توسط کودک و نوجوان نقش مهمی دارد. عالمی اذعان می کند: کتاب های صوتی چیزی شبیه مولتی ویتامین های خوراکی صنعتی هستند و کتابی که در دست گرفته می شود و خوانده می شود مانند مواد غذایی طبیعی هستند که نیاز بدن به ویتامین و املاح را به کلی تأمین می کند. وی اضافه می کند: بزرگسالان شاید بتوانند ارتباط عمیقی با کتاب های صوتی برقرار کنند ولی ارتباط کودکان و نوجوانان با کتاب صوتی عمیق نخواهد بود. ادبیات فارسی شناسنامه فرهنگی و سند هویت ملی و تمدن کهن ایران است. هویتی پر افتخار که در کنار نام سعدی به خود می بالد و با غزلیات حافظ مسحورت می کند. فرهنگ سراسر علم و ادب ایران برای ادامه حیات نیاز به افکاری آمیخته با کتاب و مأنوس با معارف آن دارد که این آمیختگی باید جای خود را از سنین کودکی و نوجوانی در فرد پیدا کند. گزارشات به دست آمده حاکی از این است که مسؤولان کشور و حتی خانواده ها آنقدر که بر مسائل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی متمرکز هستند و برای آن نگرانند نسبت به کتابخوانی که مقوله مهم فرهنگی به شمار می رود حساسیت ندارد. در حالیکه اهمیت فرهنگ بیش از هر جنبه دیگری در زندگی خانوادگی و اجتماعی است. مقام معظم رهبری در نخستین روز فروردین ماه سال 1393 طی سخنرانی که در حرم مطهر رضوی ایراد کردند عنوان کردند: فرهنگ از اقتصاد هم مهم تر است، چون فرهنگ به معنای هوایی است که ما تنفس می کنیم، شما ناچار هوا را تنفس می کنید چه بخواهید و چه نخواهید، اگر تمیز باشد آثاری دارد و اگر تمیز نباشد آثاری دیگر. اصلاح فرهنگ بی شک تمام ابعاد جامعه را به اصلاح وا می دارد. این حقیقتی است که جامعه شناسان بارها به آن اقرار کرده اند. نخستین گام در مسیر ارتقا سطح فرهنگی، آشتی با کتاب و نخستین مرحله آن توسعه کتابخوانی در بین قشر کودک و نوجوان و فضای خانواده است. پیمودن این مسیر نیاز به بسترسازی بیشتر و برنامه ریزی دقیق تر دارد که انتظار می رود مجلس یازدهم، نهادهای فرهنگی، سازمان های آموزشی و دستگاه های تصمیم گیر کشور وارد این عرصه شوند چرا که هر کلمه فاصله از کتاب و ادبیات، خروارها آوار آُسیب های اجتماعی، فرهنگی و ... به بار می آورد. انتهای پیام/ 137